Platforma współpracy dla ekspertów zajmujących się krótkowzrocznością w Europie.
W Europie odnotowano znaczne różnice w częstości występowania krótkowzroczności między poszczególnymi krajami, co podkreśla potrzebę podjęcia skoordynowanych inicjatyw regionalnych, które będą w stanie uwzględnić zróżnicowane uwarunkowania epidemiologiczne, edukacyjne i związane z opieką zdrowotną.
Europejska Sieć ds. Krótkowzroczności (EMN) to wspólna inicjatywa skupiająca klinicystów, badaczy i naukowców zajmujących się wzrokiem z całej Europy, których łączy wspólny cel: pogłębienie wiedzy na temat krótkowzroczności, jej profilaktyki i leczenia. W obliczu rosnącej na całym świecie częstości występowania krótkowzroczności, szczególnie wśród młodszych grup wiekowych, niezbędne są skoordynowane działania naukowe i kliniczne (1). EMN stanowi europejską platformę współpracy, edukacji i badań skupioną na tym rosnącym wyzwaniu dla zdrowia publicznego.
Sercem Europejskiej Sieci ds. Krótkowzroczności jest Rada Europejska, na czele której stoi prof. Andrzej Grzybowski z Polski. Pod jego kierownictwem sieć zgromadziła 27 dodatkowych ekspertów z wielu krajów europejskich i o zróżnicowanym doświadczeniu zawodowym, tworząc silną europejską platformę wymiany naukowej, edukacji i wspólnych badań nad krótkowzrocznością.
W skład Rady wchodzą:
- dr Carla Costa Lança – Portugalia,
- prof. Olavi Pärssinen – Finlandia,
- dr Leila Sara Eppenberger – Szwajcaria,
- prof. Huban Atilla – Turcja,
- dr Patricia Delbeke – Belgia,
- prof. Miguel Ángel Sánchez-Tena – Hiszpania,
- prof. Wolf Lagrèze – Niemcy,
- dr Pilar Merino Sanz – Hiszpania,
- dr Jan Roelof (JR) Polling – Holandia,
- prof. Christina Nicolaeva Vidinova–Zahova – Bułgaria,
- dr Trine Møldrup Jakobsen – Dania,
- dr Teele Palumaa – Estonia,
- dr Stephanie Kearney – Wielka Brytania,
- dr Jelena Škunca Herman – Chorwacja,
- prof. Hakan Kaymak – Niemcy,
- prof. Dominique Brémond–Gignac – Francja,
- dr Cristina Álvarez–Peregrina – Hiszpania,
- dr Beáta Tapasztó – Węgry,
- dr Oksana Averianova – Ukraina,
- dr Arvydas Gelzinis – Litwa,
- dr Aleksandar Stojanovic – Norwegia,
- prof. Aldo Vagge – Włochy,
- dr Megan Doyle – Irlandia,
- dr Catherine Augusta Walter Cassiman – Belgia,
- dr Pelsin Demir – Szwecja,
- prof. Arnaud Sauer – Francja,
- Max Aricochi – Austria.
Rysunek 1. Kraje europejskie reprezentowane w Europejskiej Sieci ds. Krótkowzroczności (EMN).
Kraje zaznaczone na niebiesko to te reprezentowane w EMN, co ilustruje wielonarodową strukturę sieci i jej szeroki zasięg geograficzny w całej Europie. Kraje zaznaczone na szaro to inne kraje europejskie, które obecnie nie są reprezentowane w EMN.
Ta skoordynowana struktura wypełnia długotrwałą lukę w Europie, gdzie badania i praktyka kliniczna związane z krótkowzrocznością były tradycyjnie rozdrobnione i wykraczały poza granice państwowe. Zapewniając ujednoliconą platformę, EMN umożliwia poziom harmonizacji i współpracy międzykrajowej, który dotychczas nie istniał w tym regionie.
Dzięki zróżnicowanej geograficznie reprezentacji Rada może uwzględniać odmienne systemy opieki zdrowotnej oraz tradycje badawcze w całej Europie.
Główną zaletą Europejskiej Sieci ds. Krótkowzroczności jest jej wielonarodowy i multidyscyplinarny charakter. Krótkowzroczność jest złożonym schorzeniem, na które wpływają czynniki genetyczne, środowiskowe, behawioralne i edukacyjne. Zajęcie się taką złożonością wymaga współpracy ekspertów z wielu dziedzin.
W ramach sieci okuliści współpracują z optometrystami, ortoptystami, epidemiologami i naukowcami zajmującymi się wzrokiem. To multidyscyplinarne środowisko pozwala EMN analizować krótkowzroczność nie tylko jako kliniczne schorzenie refrakcyjne, ale także jako szerszy problem zdrowia publicznego dotykający dzieci, rodziny i systemy opieki zdrowotnej.
Kolejną ważną zaletą sieci jest jej rola jako platformy wymiany wiedzy i edukacji. EMN prowadzi specjalną stronę internetową, na której udostępnia materiały edukacyjne i naukowe, w tym wykłady i materiały multimedialne, wyselekcjonowane zasoby, streszczenia najnowszych publikacji naukowych oraz archiwa artykułów związanych z badaniami nad krótkowzrocznością.
EMN organizuje również regularne spotkania online, podczas których eksperci przedstawiają nowe wyniki badań, omawiają wyzwania kliniczne oraz dzielą się najlepszymi praktykami w zakresie profilaktyki i postępowania w przypadku krótkowzroczności. Nagrania z poprzednich spotkań są dostępne na stronie internetowej EMN.
Sieć pełni również rolę koordynatora wspólnych inicjatyw badawczych. Dzięki zgromadzeniu ekspertów z wielu krajów Europejska Sieć ds. Krótkowzroczności umożliwia realizację badań, które trudno byłoby przeprowadzić w ramach jednego kraju.
Projekty oparte na współpracy pozwalają badaczom porównywać wzorce epidemiologiczne, podejścia kliniczne oraz strategie zdrowia publicznego w różnych regionach. Takie porównania są szczególnie cenne w dziedzinie krótkowzroczności, gdzie czynniki środowiskowe i edukacyjne mogą silnie wpływać na częstość występowania tej choroby.
Ponadto członkowie uczestniczą w międzynarodowych inicjatywach mających na celu ujednolicenie podejść klinicznych do leczenia krótkowzroczności. Jednym z takich przedsięwzięć jest Global Myopia Management Study 2026, międzynarodowy projekt konsensusowy metodą Delphi, mający na celu osiągnięcie porozumienia ekspertów w sprawie współczesnych praktyk klinicznych w zakresie postępowania w przypadku krótkowzroczności w różnych regionach świata, w tym w Europie, Stanach Zjednoczonych i Chinach.
Badanie to skupia czołowych specjalistów w celu porównania strategii leczenia, podejść profilaktycznych oraz procesów podejmowania decyzji klinicznych w różnych środowiskach opieki zdrowotnej. Poprzez ten ustrukturyzowany proces konsultacji eksperckich projekt ma na celu zidentyfikowanie obszarów zgodności i rozbieżności oraz opracowanie praktycznych zaleceń dotyczących postępowania w przypadku krótkowzroczności.
Aktualnym przykładem podejścia sieci opartego na współpracy badawczej jest projekt „Wpływ krajowych systemów edukacyjnych i praktyk na częstość występowania krótkowzroczności u dzieci w wieku szkolnym w Europie”.
Inicjatywa ta została zainspirowana najnowszymi przeglądami systematycznymi i metaanalizami wskazującymi na znaczne różnice w częstości występowania krótkowzroczności w poszczególnych krajach europejskich (2, 3, 4). Jednym z możliwych wyjaśnień tych różnic mogą być różnice między krajowymi systemami edukacji, w tym harmonogramy zajęć szkolnych, intensywność nauki, czas spędzany na świeżym powietrzu oraz wymagania związane z pracą z bliska.
Aby zbadać tę hipotezę, Europejska Sieć ds. Krótkowzroczności gromadzi znormalizowane dane dotyczące praktyk edukacyjnych w całej Europie. Eksperci z każdego kraju zostali zaproszeni do podzielenia się swoimi spostrzeżeniami za pomocą ukierunkowanego kwestionariusza dotyczącego struktury, kultury i praktyk ich krajowych systemów edukacyjnych.
Łącząc te czynniki edukacyjne z dostępnymi danymi epidemiologicznymi na temat częstości występowania krótkowzroczności, badanie ma na celu przedstawienie pierwszej ogólnoeuropejskiej analizy eksploracyjnej dotyczącej tego, w jaki sposób środowisko edukacyjne może być powiązane z krótkowzrocznością u dzieci.
Wyniki mogą mieć istotne znaczenie dla polityki zdrowia publicznego, potencjalnie stanowiąc podstawę zaleceń dotyczących praktyk szkolnych, aktywności na świeżym powietrzu oraz higieny wzroku u dzieci.
Oprócz badań i edukacji Europejska Sieć ds. Krótkowzroczności odgrywa również ważną rolę w podnoszeniu świadomości na temat krótkowzroczności jako problemu zdrowia publicznego. W wielu częściach świata, zwłaszcza w Azji Wschodniej, krótkowzroczność osiągnęła bardzo wysoki poziom rozpowszechnienia.
Monitorowanie trendów dotyczących krótkowzroczności w Europie jest zatem ważne dla wspierania wczesnych strategii zdrowia publicznego i zapobiegania podobnemu wzrostowi częstości występowania. Wysoka krótkowzroczność wiąże się z poważnymi powikłaniami okulistycznymi w późniejszym życiu, w tym z odwarstwieniem siatkówki, jaskrą i makulopatią krótkowzroczną.
Promując wczesne wykrywanie, strategie profilaktyczne oraz postępowanie oparte na dowodach naukowych, sieć przyczynia się do wysiłków mających na celu zmniejszenie długoterminowego obciążenia związanego z upośledzeniem wzroku spowodowanym krótkowzrocznością.
Kolejną cechą wyróżniającą Europejską Sieć ds. Krótkowzroczności jest jej otwarty i integracyjny model członkostwa. Sieć przyjmuje okulistów, optometrystów, ortoptystów, naukowców oraz innych specjalistów zainteresowanych profilaktyką i leczeniem krótkowzroczności.
Co istotne, członkostwo w Europejskiej Sieci ds. Krótkowzroczności jest bezpłatne. Polityka ta odzwierciedla zaangażowanie sieci na rzecz szerokiego udziału i współpracy międzynarodowej. Dzięki wyeliminowaniu barier finansowych sieć umożliwia szeroki udział w swojej działalności.
Członkowie sieci mają dostęp do szerokiego wachlarza możliwości. Mogą uczestniczyć w spotkaniach online i dyskusjach eksperckich, korzystać z zasobów edukacyjnych i naukowych, współpracować w ramach międzynarodowych projektów badawczych oraz nawiązywać kontakty z czołowymi europejskimi ekspertami w dziedzinie badań nad krótkowzrocznością.
Sieć stanowi również forum, na którym klinicyści i naukowcy mogą wymieniać się doświadczeniami, omawiać nowe technologie i metody leczenia oraz określać priorytety dla przyszłych badań.
Podsumowując, Europejska Sieć ds. Krótkowzroczności stanowi paneuropejską społeczność ekspertów zaangażowanych w pogłębianie wiedzy na temat krótkowzroczności i poprawę sposobów jej leczenia. Stanowi ona również platformę dla specjalistów, którzy pragną przyczynić się do skoordynowanej europejskiej odpowiedzi na jedno z najistotniejszych pojawiających się wyzwań we współczesnej okulistyce.
